Nawigacja

Stanisław i Piotr Gruchacz

Piotr Gruchacz urodził się w Andrzejewie w roku 1817 jako Piotr Kraszewski, w rodzinie drobnoszlacheckiej herbu Jastrzębiec. W wieku 14 lat wraz z rodziną wyjechał do Krakowa, gdzie jego ojciec - powstaniec ukrywał się po upadku Powstania Listopadowego. Po kilku latach powrócił w rodzinne strony i osiadł w Andrzejewie pod przybranym nazwiskiem Gruchacz. Pełnił funkcję policjanta miejskiego w Ostrowi Mazowieckiej. W roku 1862 został aresztowany za udział w manifestacjach patriotycznych. Zwolniony w październiku 1862 r. Po wybuchu Powstania Styczniowego w 1863 r. walczył na czele oddziału partyzanckiego w rejonie Czerwonego Boru i Puszczy Białej. Był też żandarmem powstańczym. Po rozproszeniu oddziału podjął nieudaną próbę wyjazdu za granicę. Ukrywał się w Andrzejewie. Na skutek zdrady aresztowany przez władze carskie w 1864 r. Uwięziony w twierdzy modlińskiej. Mocą wyroku sądu wojennego, pozbawiony wszelkich praw i skazany na 20 lat ciężkich robót w kopalniach syberyjskich. Zmarł po 25 letnim pobycie na Syberii, ok. 1889 roku. Rodzinie zwrócono tylko rzeczy osobiste katorżnika. Był żonaty, miał syna Stanisława.

Stanisław Gruchacz urodził się w Andrzejewie w 1853 roku. Był stolarzem. Wzorem przodków był nastawiony negatywnie wobec rosyjskich zaborców. Nie przestrzegał urzędowych świąt i oficjalnych galówek narzuconych przez ciemiężycieli. Odważył się nawet zorganizować oddział konny krakusów z lancami własnego wyrobu, który w tradycyjnych krakowskich strojach witał ordynariusza diecezji płockiej biskupa Antoniego Nowowiejskiego wizytującego parafię andrzejewską, a także inne parafie ówczesnej guberni łomżyńskiej. Za nieposłuszeństwo i opór wobec władzy carskiej był kilkakrotnie osadzany w więzieniu łomżyńskim. Patriotyczny upór Polaka zakończył się wiosną 1914 roku, kiedy to ciężko pobity przez komendanta posterunku policyjnego w Andrzejewie oraz jego pomocnika zmarł w ciągu doby. Ciało jego spoczywa prawdopodobnie na cmentarzu grzebalnym w Andrzejewie.
Opracowano na podstawie:
Russocki S. Ostrów Mazowiecka z dziejów miasta i powiatu. Książka i Wiedza. Warszawa 1975.